حقوقی

حق ارتفاق چیست؟ اثبات و انواع آن در قانون مدنی

حق، امتیازی است که قواعد حقوق برای تنظیم روابط اشخاص در مقابل یکدیگر، به سود پاره ای از آنان در نظر گرفته است. یا به عبارت دیگر، حق اقتدار و امتیازی است که شخص در برابر سایر اعضا جامعه داراست. این حق را حق فردی و یا شخصی هم می گویند. حق از اختیارات شخص است و جدا از شخصیت انسان قابل تصور نیست. هر انسانی حتی محجور می تواند صاحب حق باشد. در برابر هر حقی تکلیفی وجود دارد. گاهی این تکلیف ناظر به شخص یا اشخاص معینی است که باید حقوق دیگران را رعایت نمایند و به آن احترام بگذارند مانند حق ارتفاق (Servitude). در این مقاله، قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که حق ارتفاق در قانون مدنی​ چیست و انواع آن کدامند؛ سپس، ویژگی های این حق، نحوه اثبات آن را، توضیح دهیم.

تعریف حق ارتفاق

کلمه ارتفاق مشتق از رفق به معنی مداراست. شاید این حق را از این جهت حق ارتفاق گویند که مالک باید با صاحب حق با رفق و مدارا رفتار کند و نباید مانع برخورداری وی از حق خود شود.

تعریف حق ارتفاق در ماده 93 قانون مدنی بدینگونه است:

ارتفاق حقی است برای شخص در ملک دیگری.

پس حق ارتفاق عبارت است از حق کسی در ملک دیگری، برای کمال استفاده از ملک خود؛ مانند حق عبور، حق مجری، حق ناودان، حق داشتن در و پنجره مشرف به ملک همسایه، حق شرب و غیر آن.

خصوصیات حق ارتفاق

حق ارتفاق دارای خصوصیات زیر است:

1) حق ارتفاق یک حق عینی است که به اموال غیر منقول اصلی، یعنی زمین و ساختمان، اختصاص دارد و به اموالی که در حکم غیر منقول یا تبعا غیر منقولند تعلق نمی گیرد.

2) حق ارتفاق تابع ملک است و یک حق مستقل نیست. درست است که در حقیقت این حق به سود مالک برقرار می شود، لیکن مالک به مناسبت ملک خود و برای کمال استفاده از آن دارای حق ارتفاق است، نه به طور مستقل.

3) حق ارتفاق را نمی توان از حق مالکیت جدا کرد و به دیگری انتقال داد.

ماده 102 قانون مدنی:

هر گاه ملکی کلاً یا جزئاً به کسی منتقل شود و برای آن ملک حق‌ الارتفاقی در ملک دیگر یا در جزء دیگر همان ملک موجود باشد آن‌ حق به حال خود باقی می ماند مگر اینکه خلاف آن تصریح شده باشد.

4) حق ارتفاق قابل تقسیم نیست.

ماده 103 قانون مدنی:

هر گاه شرکاء ملکی دارای حقوق و منافعی باشند و آن ملک مابین شرکاء تقسیم شود هر کدام از آنها به قدر حصه مالک آن حقوق و ‌منافع خواهد بود مثل اینکه اگر ملکی دارای حق عبور در ملک غیر بوده و آن ملک که دارای حق است بین چند نفر تقسیم شود هر یک از آنها حق‌ عبور از همان محلی که سابقاً حق داشته است خواهد داشت.

همچنین اگر ملک مورد ارتفاق تقسیم شود نسبت به حق ارتفاق تاثیری نخواهد داشت و دارنده حق ارتفاق می تواند مانند گزته حق خود را اعمال کند.

ماده 604 قانون مدنی:

کسی که در ملک دیگری حق ارتفاق دارد نمی تواند مانع از تقسیم آن ملک بشود ولی بعد از تقسیم، حق مزبور به حال خود باقی می ماند.

انواع حق ارتفاق

بعد از اینکه توانستیم حق ارتفاق را تعریف کنیم و خصوصیات آن را بدانیم حالا باید ببینیم اقسام حق ارتفاق کدامند.

1) حق ارتفاق قانونی: حق ارتفاق مانند سایر حقوق عینی، معمولا در اثر قرارداد بوجود می آید، اما گاهی قانون نظر به مصالحی حق ارتفاق به نفع دولت یا اشخاص خصوصی ایجاد می کند.

ماده ۱۳۳ قانون مدنی:

کسی نمی تواند از دیوار خانه خود به خانه همسایه در باز کند اگر چه دیوار ملک مختصی او باشد لیکن میتواند از دیوار مختصی خود‌ روزنه یا شبکه باز کند و همسایه حق منع او را ندارد ولی همسایه هم می تواند جلو روزنه و شبکه دیوار بکشد یا پرده بیاویزد که مانع رویت شود.

2) حق ارتفاق قراردادی: حق ارتفاقی است که به موجب قرارداد ایجاد می شود و بیشتر حقوق ارتفاقی از این قبیل است.

3) حق ارتفاق طبیعی: گاهی حق ارتفاق ناشی از وضع طبیعی زمین است که بخشی از حقوق ارتفاقی را تشکیل می دهد. بطور مثال زمین بالاتر برای عبور آب باران حق ارتفاق طبیعی نسبت به زمین پایین تر دارد.

ماده 95 قانون مدنی:

هر گاه زمین یا خانه کسی مجرای فاضلاب یا آب باران زمین یا خانه دیگری بوده است صاحب آن خانه یا زمین نمی تواند جلوگیری از آن ‌کند مگر در صورتی که عدم استحقاق او معلوم شود.

و این قانون باعث نشده که بتوان بطور مصنوعی آب باران زمین خود را به طرف ملک دیگری جریان داد. که در ماده 99 قانون مدنی آمده است:

هیچکس حق ندارد ناودان خود را به طرف ملک دیگری بگذارد یا آب باران از بام خود به بام یا ملک همسایه جاری کند و یا برف بریزد ‌مگر به اذن او.

اثبات حق ارتفاق

حق ارتفاق را با ادله عمومی اثبات دعوی، طبق مقررات قانون مدنی می توان اثبات کرد. تصرف در مالکیت دلیل مالکیت است، تصرف در ارتفاق نیز دلیل بر وجود این حق محسوب می شود.

ماده 97 قانون مدنی:

هر گاه کسی از قدیم در خانه یا ملک دیگری مجرای آب به ملک خود یا حق مرور داشته صاحب خانه یا ملک نمی تواند مانع آب بردن یا‌ عبور او از ملک خود شود و همچنین است سایر حقوق از قبیل حق داشتن در و شبکه و ناودان و حق شرب و غیره.

 

مشاوره حقوقی تلفنی فوری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا