حقوقی

ازدواج چیست؟ و انواع ازدواج در قانون ایران

ازدواج را نکاح و زواج نیز می گویند. بعضی از حقوقدان های اسلامی نکاح را چنین تعریف کرده اند: « نکاح عقدی است که به هر یک از زوجین حق استمتاع از دیگری را به وجه مشروع می دهد.» اگر استمتاع را در این تعریف به معنی عام و شامل هرگونه بهره گیری بدانیم، تعریف مذکور درست و قابل قبول خواهد بود. انواع ازدواج در قانون و عرف را می توان شامل دو نوع ازدواج دائمی و ازدواج موقت دانست که هر یک از آنها با دیگری متفاوت بوده و آثار و تکالیف خاص خود را به همراه خواهد آورد. در ادامه این مقاله قصد داریم ابتدا به تعریف ازدواج طبق قانون مدنی پرداخته و سپس با بررسی انواع ازدواج مطابق قانون، حقوق و تکالیف زوجین پس از ازدواج را مورد بررسی قرار دهیم.

تعریف ازدواج چیست؟

نکاح یا ازدواج در قانون مدنی ایران و بسیاری از کشورها، از جمله قانون مدنی فرانسه، تعریف نشده است. گرچه ممکن است تصور شود بداهت امر مقنن را از تعریف بی نیاز کرده است ولی شاید متنوع بودن آثار و نتایج نکاح و روشن نبودن ارکان و عناصر اصلی آن مقنن را از تعریف این تاسیس حقوقی مهم منصرف کرده باشد.

نکاح در لغت به معنی ضم (پیوستن) است و در اصطلاح حقوقی می توان آن را چنین تعریف کرد:

«نکاح قراردادی است که به موجب آن زن و مرد در زندگی با یکدیگر شریک و متحد شده، خانواده ای تشکیل می دهند.»

ممکن است گفته شود این تعریف جامع نیست، زیرا شامل نکاح منقطع (متعه) که از اقسام نکاح است نمی گردد، ولی می توان گفت: در نکاح منقطع نیز تشکیل نوعی خانواده مورد نظر است و شرکت در زندگی و اتحاد زن و مرد به نحوی تحقق می یابد، اگرچه خانواده ای که بدین سان تشکیل می شود به استحکام و ارزش خانواده ناشی از نکاح دائم نیست و تعاون و همبستگی خانوادگی در نکاح دائم به مراتب بیشتر است.

بعضی از استادان حقوق در تعریف نکاح گفته اند:

«نکاح عبارت از رابطه حقوقی است که به وسیله عقد بین مرد و زن حاصل می گردد و به آن ها حق می دهد که تمتع جنسی از یکدیگر ببرند»

ایرادی که بر این تعریف می توان گرفت آن است که تمتع جنسی جزء ماهیت نکاح نیست و بدون آن نیز نکاح می تواند تحقق پیدا کند، لذا نباید آن را در تعریف نکاح آورد.

انواع ازدواج در قانون ایران

نکاح یا ازدواج در حقوق ایران بر دو قسم است: نکاح دائم و نکاح مُنقَطِع که آن را مُتعِه و نکاح موقت (ازدواج موقت) نیز می گویند.

ازدواج موقت از ویژگی های مذهب شیعه است و در فقه امامیه پیروی کرده است. فقهای امامیه برای صحت این نکاح به آیات قرآن به ویژه آیه 24 از سوره نسا و نیز به روایات و اخبار و اجماع علمای مذهب استناد می کنند.

در کشور های غربی نکاح موقت وجود ندارد و در بعضی از کشور های اسلامی از جمله مراکش، تونس، عراق، سوریه و مصر که تحت تاثیر مکاتب اهل سنت هستند نکاح منقطع پذیرفته نشده است. هر چند قانونگذار این کشور ها در تعریف و بحث  نکاح دوام را به عنوان شرط اساسی نکاح ذکر نکرده است، ولی فکر حاکم و عدم ذکر نکاح منقطع به عنوان نکاح صحیح و ریشه های حقوق خانواده در این کشور ها دلیل نپذیرفتن این نهاد حقوقی است.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا