حقوقی

مفهوم و تعریف قرارداد باز در حقوق

قراداد باز (open contract) اصطلاحی میان رشته ای است که در زمینه مالی و بازار سرمایه و حقوق، با تعاریف و برداشته های مختلفی بکار رفته است. قرارداد باز، عقدی است که طرفین در زمان انعقاد، در خصوص برخی از مفاد و شروط آن توافق نمی کنند و به اصطلاح آن را باز می گذارند. استفاده از شروط باز در قرارداد از روش هایی است که از بروز اختلاف در روابط حقوقی به ویژه روابط تجاری بین المللی جلوگیری می کند و با ایجاد انعطاف در قرارداد امکان تطبیق آن را با تغییر اوضاع و احوال فراهم می سازد بی آن که نیازی به مذاکره مجدد باشد. در ادامه به مفهوم قرارداد باز در بازار سرمایه، فرهنگ لغت مالی و در اصطلاح حقوقی توضیح خواهیم داد و در انتهای به تعریف قرارداد باز و ویژگی های آن می پردازیم.

مفهوم قراداد باز در اصطلاح مالی و بازار سرمایه

قرارداد باز در اصطلاح مالی ناظر به قرارداد های فوروارد (Forward) و فیوچرز (Future) است. در این نوع از قرارداد ها، طرفین متعهد به خرید و فروش یک کالای مشخص با قیمت معین در آینده می شوند که خود این قرارداد قبل از رسیدن زمان اجرا (تحویل کالا و پرداخت ثمن)، از سوی هر یک از خریدار و فروشنده، قابل انتقال است.

مفهوم قرارداد باز در فرهنگ لغت مالی

مطابق فرهنگ لغت مالی، قرارداد باز قراردادی است که بدون اینکه تکمیل شده باشد از طریق خرید و فروش بعدی و یا از طریق تسلیم واقعی اسناد مالی یا کالای مادی، خریداری شده یا به فروش می رسد. بدین معنا که در این قرارداد ها سرمایه پایه دست نخورده باقی می ماند و طرف قرارداد می تواند این قرارداد را در بازار آزاد به فروش رساند.

مفهوم قرارداد باز در اصطلاح حقوقی

قرارداد باز در اصطلاح حقوقی، معنایی کاملا متفاوت از مفهومی که در اصلاح مالی دارد، پیدا می کند. قرارداد برخاسته از توافق اراده های دو طرف است که در همراهی با یکدیگر ایجاد می شود. توافق اراده ها به محض وقوع به انعقاد قرارداد می انجامد و موجد تعهداتی برای طرف های قرارداد می شود جز در قراردادهایی که انعقاد آ« ها مستلزم شرایط شکلی خاصی است. ارکان توافق، ایجاب و قبول است. پس زمانی که ایجاب و قبول محقق شد توافق حاصل می شود و به دنبال آن قرارداد به وجود می آید. هرگاه ایجاب در بردارنده تمامی شروط لازم باشد، قبول طرف مقابل به نفوذ کامل آن می انجامد. حقوق کشورها نسبت به این که ایجاب چه زمانی کامل و روشن است و رکنی از قرارداد به شمار می رود دیدگاه یکسانی ندارند.

بطور کلی قراردادی که در آن تعهدات طرفین و شرایط موضوع قرارداد در زمان انعقاد بطور کامل معین می شود، قرارداد کامل است. چنانکه به موجب قراردادی فروشنده متعهد شود در تاریخ معین آپارتمانی را با قیمت مشخص به خریدار تحویل دهد. برخی متعقدند کامل بودن قرارداد تا حد زیادی به قواعد تکمیلی بستگی دارد.

بنابراین از دیدگاه حقوقی، قرارداد زمانی ناقص است که از برخی شروط در زمان انعقاد تهی باشد. به بیان دیگر قراردادی که دارای خلا یا شکاف باشدف ناقص محسوب می شود. قرارداد ناقص قراردادی است که به برخی از جنبه های آن تصریح نشده یا اگر تصریح شده، بدون هزینه قابل الزام نیست. قرارداد های باز به تبع قراردادهای ناقص در حوزه حقوق مطرح شدند.

تعریف قرارداد باز

با توجه به اینکه از یک سو، وصف باز بودن قرارداد ناظر به وصف معلوم بودن شروط قراردادی است و از سوی دیگر، معلوم بودن شروط قراردادی در زمان انعقاد عقد ملاک است. در تعریف قرارداد باز می توان گفت: قراردادی است که برخی از شروط آن در زمان انعقاد عقد، از سوی طرفین تعیین نشده و معلوم نیست اعم از اینکه این شروط قابل تعیین بوده یا به کلی نامعلوم باشند. به عبارت دقیق تر:

«قرارداد باز قراردادی است که طرفین در زمان انعقاد به هر دلیل نخواسته یا نتوانسته اند در خصوص برخی از شروط آن توافق و تصمیم گیری کنند، لذا شروط مورد نظر را مفتوح گذارده اند تا در آینده در مورد آن توافق کنند یا به تعیین ضابطه یا روشی جهت تعیین آن بسنده کرده اند.»

پس برخلاف قرارداد کامل که همه شروط و مفاد آن در زمان انعقاد عقد، مورد توافق طرفین واقع و تعیین می شود، قرارداد باز عقدی است که طرفین در زمان انعقاد عقد، به دلایلی نظیر بلند مدت بودن قرارداد، پیچیدگی موضوع، عدم قابلیت پیش بینی و …، راجع به برخی از ارکان و شروط آن توافق نکرده و به منظور تصمیم گیری و تعیین بعدی، آن را مسکوت گذارده اند. غالبا قراردادهای بلند مدت بصورت باز منعقد می شوند.

به عنوان مثال شرکت های خودروسازی در قرارداد های فروش اتومبیل که با مشتریان خود منعقد می کنند، شرط می کنند که مشتری ابتدا مبلغی را به عنوان ودیعه پرداخت کند و سپس قیمت فروش بر اساس قیمت روز بازار تعیین می شود. در این قرارداد ثمن قرارداد تعیین نشده و اصطلاحا باز است.

ویژگی های قرارداد باز

با توجه به تعریفی که از قرارداد باز ارائه شد می توان اوصاف و ویژگی های زیر را برای آن برشمرد:

1) طرفین چنین قراردادی باید قصد ایجاد یک رابطه حقوقی الزام آور داشته باشند نه یک توافق مقدماتی صرف. علی القاعده در مواردی که برخی از ارکان و شروط قرارداد، مفتوح مانده است، قصد طرفین برای ورود به یک رابطه قراردادی را می توان از رفتار آنها استنباط کرد.

2) قرارداد در صورتی باز است که متعاملین یکی از شرط قرارداد را بطور مستقیم یا غیر مستقیم، صریحا یا ضمنا تعیین نکرده باشند. عرف ها و رویه های معاملاتی موجود بین طرفین نیز باید مدنظر قرار گیرند.

3) باز بودن برخی از مفاد یا شروط قرارداد باید در نتیجه توافق و خواست طرفین و بصورت ارادی باشد نه در نتیجه غفلت و مسامحه.

4) شروط باز قرارداد ممکن است در زمره شروط اساسی یا غیر اساسی باشند. به عنوان مثلا شرط باز قرارداد ممکن است مقدار ثمن، مقدار مبیع، کیفیت مورد معامله، مدت قرارداد، زمان و مکان اجرای تعهد و … باشد.

 

منبع
وضعیت حقوقی و آثار قرارداد باز

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا