حقوقی

تعریف علم حقوق چیست؟ انواع حقوق در قانون

علم حقوق، دانشی که به بررسی حق و حقوق اشخاص (حقیقی و حقوقی) و نحوه ساماندهی و احقاق این حقوق می پردازد. گروهی عقیده دارند مبنای اصلی حقوق اصل و نظریه عدالت است، یعنی قانونگذار باید از قواعد عدالت پیروی کند و مردم نیز در صورتی ملزم به اجرای قانون می باشند که آن را عادلانه بیابند.  علم عدالت یا علم حقوق از شمار علوم دشوار است ، قواعد و اصول آن وسیع است. در ادامه به تعریف علم حقوق و اقسام آن می پردازیم.

تعریف حق در علم حقوق

سلطه و امتیازی که شخص نسبت به یک مال یا نسبت به شخص یا اشخاص دیگر یا نسبت به دست آوردهای فکری خود پیدا می کند تعریف حق گفته می شود.

اقسام حقوق

حقوق به دو قسم کلی تقسیم می شوند:

مالی: حقوقی که قابل تقویم به پول هستند، یعنی می توان ارزش اقتصادی آن ها را با پول سنجید.

غیر مالی: حقوقی هستند که نمی توان ارزش آن ها را با پول سنجید و وابسته به شخصیت افراد است.

انواع حقوق در قانون ایران

علم حقوق به تنظیم روابط اشتغال دارد. پیچیدگی روابط امروزی نیز خود سبب شده تا علم حقوق سرشار از قواعد گوناگون و متفاوت باشد. اساسی­‌ترین و عمده­­­‌ترینِ تقسیم‌­­­بندی­‌ها­ در این زمینه در در دو دسته خلاصه می­­­‌شوند:

  1. حقوق خصوصی و حقوق عمومی
  2. حقوق داخلی و حقوق بین ­‌­­المللی

اگرچه تقسیم‌­­­بندی­‌­­های فوق، کامل و بی‌نقص نیستند، اما از کارآمدترین آنها هستند. در ادامه به معرفی انواع حقوق می پردازیم.

حقوق خصوصی

حقوق خصوصی یکی از دو شاخه اصلی علم حقوق است. حقوق خصوصی در مقابل حقوق عمومی قرار می‌گیرد که به روابط میان افراد با مأموران دولت و انتظام سازمان‌های دولتی می‌پردازد. حقوق خصوصی مجموعه قواعد حاکم بر روابط افراد با یکدیگر است؛ قواعدی که در روابط تجاری، خانوادگی و تعهدات اشخاص در قبال یکدیگر مورد استفاده قرار می‌­­گیرد و حاکم است، در این مجموعه قرار دارند. تمیز و تشخیص مفهوم حقوق خصوصی از حقوق عمومی و تعیین قلمروهای آنان خالی از فایده نیست.

حقوق عمومی

هدف حقوق عمومی تأمین مصالح عموم جامعه و هدف حقوق خصوصی تأمین منافع اشخاص است. حقوق عمومی عبارت است از تدبیرها و تأملات حقوقی پیرامون چیستی، چرایی، چگونگی و آیین‌های ملک و حکمرانی. و قواعد مربوط به سازمان دولت و طرز عمل آن و مقررات مربوط به سازمان‌های دولتی یا روابط بین مردم و دولت را تنظیم می‌کند. روابط دولت و سازمان‌های وابسته به آن و مأمورین آن‌ها با افراد جامعه در قلمرو این شاخه از حقوق می‌گنجند.

حقوق عمومی شامل حقوق بین‌الملل عمومی، حقوق اساسی، حقوق اداری، حقوق جزا و حقوق مالیه عمومی است.

حقوق بین الملل

حقوق بین‌الملل مجموعه قواعدی است که به‌طور کلی در رابطه بین دولت‌ها و بین ملت‌ها مورد پذیرش قرار می‌گیرند. این یک چارچوب برای انجام روابط بین‌المللی با ثبات و سازمان یافته‌است. حقوق بین‌الملل از نظام‌های قانونی دولتی متفاوت است، زیرا در درجه اول برای کشورها و نه برای شهروندان خصوصی قابل اجرا است. قوانین ملی ممکن است در زمانی که معاهدات صلاحیت ملی را به دادگاه‌های بین‌المللی مانند دادگاه اروپایی حقوق بشر یا دادگاه بین‌المللی واگذار نماید، قانون تبدیل به قانون بین‌المللی می‌شود. پیمان‌هایی مانند کنوانسیون ژنو ممکن است به قوانین ملی احترام بگذارند تا به بخش‌های مربوط برسند.

بسیاری از قوانین بین‌المللی حکومت مبتنی بر رضایت است. این بدان معنی است که یک عضو دولتی موظف به رعایت این نوع قوانین بین‌المللی نیست، مگر اینکه به صراحت با یک دوره خاص موافقت کند. این مسئله حاکمیت دولتی است. با این وجود، جنبه‌های دیگر حقوق بین‌الملل بر اساس رضایت نیستند، اما همچنان در مورد بازیگران دولتی و غیردولتی مانند قوانین بین‌المللی عرفی و هنجارهای قانونی (قواعد آمره) واجب است.

همچنین حقوق بین الملل به دو مورد عمومی و خصوصی نیز تقسیم می شود.

حقوق جزا و جرم شناسی

گرایش حقوق جزا و جرم‌شناسی شاخه ای از حقوق عمومی است و دارای اصول و قواعد كلی ناظر بر جنبه‌های ماهوی و شكلی مستقل از هم است که با تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی شهروندان ارتباط تنگاتنگ دارد. این رشته خود شاخه های مختلف علوم جنایی از جمله علوم جنایی حقوقی، علوم جنایی تجربی، سیاست جنایی و فلسفه کیفری را در بر می گیرد.

تحول روزافزون در سبک زندگی بشری، اصول و مبانی جرم انگاری و تعیین ضمانت اجراهای کیفری باعث شده تا این رشته، به یکی از پرشتاب ترین گرایش‌های در حال تحول در رشته حقوق تبدیل شود. گسترش علوم جنایی تجربی (از جمله علوم جرم‌یابی، جرم‌شناسی وكیفر‌شناسی و جامعه شناسی عدالت کیفری) نشانگر تخصصی شدن حقوق جزا است كه بی‌تردید مرتبط با تحولات حاكم بر جامعه، صنعت، اقتصاد و … است.

با این حال آن چه در میان گونه‌های متنوع علوم‌جنایی اهمیت ویژه دارد حقوق جزا در مفهوم خاص خود و علم جرم شناسی است.

 

»» تعریف عقد چیست؟ انواع عقود در قانون مدنی ایران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا